Escenas do cambio

A fin dunha idade contemporánea

| Camilo Franco |

150204118

 

Estamos todos de acordo no diagnóstico. Incluso quen saca partido del. Estamos todos de acordo na inxustiza na circunstancia, no insensato da desigualdade. Estamos de acordo no tamaño do engano e no campo ridículo de manobra que se quere deixar para a xente fronte ao inmenso teatro de operacións no que se move o capital. Estamos completamente de acordo en que moitísima xente incomoda moitísimo máis e tamén estamos de acordo en que o silencio, lonxe de ser neutral é só outra forma de complicidade. Estamos de acordo no problema, pero estamos moi lonxe de dar cunha solución.

En xeral, o contemporáneo é torpe para tratar coas cousas colectivas. Non tanto por falta de vocación como por falta de ferramentas. Está afeito a tratar co individuo, coas súas relacións cando non coas súas intimidades. Naceu coa necesidade de ir rescatando partes de cada un, partes que axudasen a navegar a identidade particular nun tempo no que o conxunto estaba uniformado. O contemporáneo naceu para distinguir, para salvagardar as diferenzas. Para asegurar o espazo de cada quen fronte a unha colectivización identitaria. Isto, penso, segue sendo válido. Pero a circunstancia mudou. Quizais non tanto desde o individual, pero inmensamente desde o político. Tamén desde o social, que é como queren chamarlle ao político quen ten medo da palabra política. E aquí está o contemporáneo, remexéndose por ver se hai capacidade para afrontar o reto de contar un cambio de época que, como lles pasou aos economistas, non foi capaz de prever.

Se aceptamos como referencia a primeira semana Escenas do Cambio, encontramos esa disposición a afrontar o público como un argumento inaprazable. A tratalo, quizais, cun certo sentido especulativo e a non descartar a posibilidade poética derivada do que, en realidade, é un combate ao que imos pesimamente armados. Se tomamos o festival como punto de observación parece que o contemporáneo está moi decidido nas propostas de diagnóstico e con moitas dúbidas nas conclusións. O contemporáneo é moito mellor provocando dúbidas que facendo declaracións. É mellor buscando outras olladas que sinalando: esta é a ollada.

Pero agora estamos no inverno dos descontentos. Esta é a circunstancia. E pola forza temos que aceptar que a economía é a linguaxe máis importante da historia. A definitiva. Que todo tornou economía e que o individuo ten que aprender a ser en termos económicos, incluso para poder fuxir desa condición. Que o único xeito de de distanciarse desa condición é aprendendo a dominala. Estamos aquí facendo aínda propostas de diagnose, atacados en parte pola historia da escorrentada e, penso, sen unha conciencia clara do que supón participar da colectividade.

É certo que Cláudia Dias fixo un mapa do mundo. Un Google Earth moito máis sofisticado na acción que no texto, máis elaborado e tamén máis suxestivo. Pode suceder que o textual sexa un resto do naufraxio, unha ferramenta mentireira, desconfiable: pero se a imos utilizar cómpre manexala coa mesma potencia que calquera outra. A delicadeza da viaxe en Vontade de ter vontade abandonouse un pouco no texto e quizais restou algo de claridade ao final: quedamos porque alguén terá que resistir. Tampouco é necesario chegar á épica da derrota.

Estamos atrapados entre a descuberta e a súa aplicación práctica. Atlas é unha demostración de que unha vez que tes á xente hai que facer algo máis con ela. É, por dicilo así, unha metáfora da contorna: as enerxías particulares son difíciles de disciplinar ás necesidades colectivas. Se a intención da performance é demostrar que hai malestar (ou o seguinte) entre a cidadanía quedou claro. Tamén haberá que entender que desde o primeiro dos Atlas, en 2011, a circunstancia cambiou a peor e que o merodeo sobre o social comeza a precisar dunha resposta máis política que emotiva. A estas alturas necesitamos máis unha revolta que un desafogo. A obra mide claramente o asunto do diagnóstico: nada do social está no lugar que debera. En realidade aclara con contundencia: ninguén está no lugar que debe. Sen embargo, introduce unha paradoxo, non parece que esa suma de xente que incomoda resulte verdadeiramente incomodante. Quizais a verdadeira eficacia da acción sexa esa: demostra que con xuntarse e falar cada un do seu non chega.

E algo diso valería para De repente fica tudo preto da gente. A proclama sobre a relación, dificultosa, entre o individuo e o grupo; a idea de que facemos parte de grupos diferentes que non sempre queren entrar en contacto ou de que observación non é un xeito útil de participación queda clara e funciona incluso calculando os espectadores que o seu xeito de participar é a fuxida. A compañía baila e non especula. É unha danza de orde pechado, en certo sentido provocadora co rol do espectador. Algo desafiante. Capaz de colocar ao espectador nunha situación de tensión e argumentar. De cambiar o seu papel. Desde aí o espectador, e tendo en conta a duración da peza, podería ser levado a outro punto. Pero en máis dun sentido volve ao seu papel.

E o papel dos espectadores nos espectáculos (aceptando por común a denominación) é agora máis que nunca o papel do individuo na sociedade. Propoñer a participación é un argumento que funcionaba moito mellor hai seis anos que agora. Funcionaba mellor porque a circunstancia era outra. Non a da arte, a da sociedade. A participación é imprescindible. Pero a contemporaneidade do presente estará en saber argumentar esa participación.

 
Festival Escenas do Cambio.
http://www.escenasdocambio.org
Vontade de ter vontade. Cláudia Dias.
Atlas. Ana Borralho & João Galante
De repente fica tudo preto da gente. Mercelo Evelin/Demolition Inc.

Cidade da Cultura. Museo Centro Gaiás.

 

Advertisements